BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi

İsrailin Baş naziri Binyamin Netanyahu daxili siyasi təzyiqlərlə üz-üzədir. Xüsusilə ifrat sağçı qüvvələr Fələstin dövlətçiliyi ilə bağlı hər hansı müzakirəni bloklamağa çalışır və Tramp administrasiyası tərəfindən irəli sürülən sülh planına dair öhdəliklərdən imtinanı tələb edir.

İsrailin siyasi səhnəsi indiyə qədər görünməmiş dərəcədə qütbləşib: Netanyahunun ABŞ prezidenti Donald Trampın irəli sürdüyü plana qarşı açıq mövqe tutması tələbi günbəgün güclənir.

Müşahidəçilərin fikrincə, daxili qarşıdurmanın kəskinləşməsi Tramp planının ikinci mərhələsinin yaxınlaşması ilə əlaqəlidir. Həmin mərhələ Qəzzanın tərksilah olunmasını nəzərdə tutur. Fələstin hərəkatları isə bu prosesi yalnız müstəqil Fələstin dövlətinin yaradılmasına zəmanət verildiyi təqdirdə müzakirə etməyə hazır olduqlarını bildiriblər.

İsrailin sağçıları Vaşinqtonun beynəlxalq təzyiq qarşısında geri çəkilərək Fələstin dövlətçiliyi tələbini qəbul etməsindən narahatdır.

İsrailin milli təhlükəsizlik naziri İtamar Ben-Gvir hökumət koalisiyasını tərk etməklə hədələyərək belə deyib:
"Fələstin dövlətinin yaradılmasına razılıq verən hökumətdə qalmayacağıq."

Eyni zamanda, maliyyə naziri Betsalel Smotriç Netanyahunu “susqunluqda” və “diplomatik gözləntidə” ittiham edərək, Fələstin dövlətini tanıyan ölkələrə sərt cavab verilməsini tələb edib.

Bu gərginlik Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhd şahzadəsi Məhəmməd bin Salmanın Ağ Evə planlaşdırılan səfəri fonunda baş verir. Vaşinqton Ər-Riyadı Əbraham Sazişlərinə qoşmağa çalışır, lakin Səudiyyə Ərəbistanı israr edir: normallaşma yalnız Fələstin dövlətinin yaradılmasından sonra mümkündür.

Bu vəziyyət Netanyahunu çətin seçim qarşısında qoyur: ölkə daxilində radikal sağçıların təzyiqi, xaricdə isə ABŞ-ın regionda irəliləyiş tələb etməsi.

Eyni zamanda Qəzzada beş həftədir qüvvədə olan atəşkəs rejiminin gələcəyi ilə bağlı suallar artır. Trampın planının ikinci mərhələsi iflasa uğrayır: razılaşmaya görə 72 saat ərzində bütün girovlar (həm sağ, həm də həlak olmuş) təhvil verilməli idi, lakin fələstinli qruplar dağıntılar altından cəsədlərin çıxarılması prosesinin çətinliyi səbəbindən gecikmə olduğunu bildirir.

İsrail isə HƏMAS-ı razılaşmanı pozmaqda ittiham edərək, vəziyyəti hərbi əməliyyatların bərpasına əsas kimi göstərir. HƏMAS isə bildirir ki, tərksilah yalnız Fələstin dövlətinə təminat verildiyi halda mümkündür - bu isə İsrail sağçılarında ciddi təşviş yaradır.

Bu arada BMT Təhlükəsizlik Şurası Qəzzada beynəlxalq sülhməramlı qüvvələr üçün mandat məsələsini müzakirə edir. İsrail “geniş səlahiyyətli və sərt” mandat tələb edir. İki variant müzakirə olunur:

BM Nizamnaməsinin VI fəsli üzrə mandat - məhdud səlahiyyətli ənənəvi sülhməramlı qüvvələr;

BM Nizamnaməsinin VII fəsli üzrə mandat – zəruri hallarda güc tətbiq edə bilən və silahlı qruplara qarşı əməliyyatlar keçirə bilən “sülhə məcburetmə” qüvvələri.

Bütün bu proseslər fonunda Trampın planı qeyri-müəyyən mərhələyə daxil olub. Qəzzada yerində vəziyyət hələlik nisbətən sakit görünür, lakin İsrailin ara-sıra apardığı əməliyyatlar gərginliyi artırır. Humanitar vəziyyət isə kritik olaraq qalır: qış yağışları daxili köçkün düşərgələrini su altında qoyub, mülki əhalinin əzabını daha da artırıb.