BAKI,AzerVoice
Qədim Misir dini, müasir dövrdə "din" anlayışına daxil olan inanclar və praktikaların qarışığından ibarət idi. Bu sistemə mifologiya, elm, tibb, psixiatriya, sehr, ruhçuluq, bitki müalicəsi və ali gücə, habelə ölümdən sonrakı həyata inam daxil idi. Misirlilər üçün dünyadakı həyat, əbədi bir yolculuğun yalnız bir hissəsi sayılırdı və bu yolculuğa ölüm sonrası davam etmək üçün düzgün və balanslı bir həyat yaşamaq vacib idi.
Ma'at Prinsipi və Əbədi Həyat
Ma’at – Harmoniya və Düzgünlük
Qədim misirlilər üçün həyatın mərkəzində "ma’at" prinsipi dururdu. Ma’at, harmoniya və nizamın tanrıçası kimi təsvir edilir və həqiqətin simvolu olan ağ bir lələk daşıyırdı. İnsanlar bu prinsipə əməl etməklə həm öz həyatlarını, həm də kainatın ümumi tarazlığını qoruyurdu. Ölüm zamanı Osiris tərəfindən "Həqiqət otağı"nda mühakimə edilərkən, insanın ürəyi ma’at lələyi ilə tərəzidə çəkilirdi. Ürək lələydən yüngül olarsa, insan əbədi xoşbəxtliyə qovuşurdu.
Tanrılar və Sehr (Heka)
Heka – Sehr və Yaradıcılıq Gücü
Misir dininin əsasını "heka" təşkil edirdi. Heka, həm sehrin, həm də tibb elminin tanrısı idi. Misirlilər inanırdılar ki, tanrılar öz funksiyalarını heka vasitəsilə yerinə yetirir və insanlar bu güc sayəsində onlarla əlaqə qura bilirdi. Heka həyatın hər sahəsində mövcud idi və ma’at prinsipinin yaşamasına şərait yaradırdı.
Yaradılış Əfsanəsi
Misir mifologiyasına görə, başlanğıcda yalnız qarışıq sular (Nu) mövcud idi. Bu xaosdan "ben-ben" adlı ilkin təpə yüksəldi və onun üzərində Atum-Ra adlı baş tanrı yarandı. O, təkliyini hiss edərək kölgəsi ilə birləşdi və hava tanrısı Şu ilə rütubət tanrıçası Tefnutu yaratdı. Onların birliyi torpaq tanrısı Geb və səma tanrıçası Nutun yaranmasına səbəb oldu. Bu cütlük Osiris, İsis, Set, Neftis və Horusu dünyaya gətirdi ki, onlar sonradan digər tanrıların yaranmasına səbəb oldular.
Ən Məşhur Tanrılar
- Osiris: Ölülər aləminin hökmdarı. Qardaşı Set tərəfindən aldadılıb öldürülsə də, İsis tərəfindən dirildilmişdir.
- İsis: Sehr və analıq tanrıçası. Osiris'i diriltmiş və oğlu Horusu tərbiyə etmişdir.
- Horus: Ədalət və intiqam tanrısı. Atasının ölümünün intiqamını alaraq Seti məğlub etmişdir.
- Hathor: Sevgi, ana qayğısı və musiqi tanrıçası. Həm də içkilərin və bayramların himayədarı idi.
- Bastet: Ev, qadın sağlamlığı və sirrlər tanrıçası. Pişik simvolu ilə tanınırdı.
Ruhun Strukturu və Ölüm Sonrası Həyat
Ruhun Doqquz Hissəsi
Qədim misirlilər ruhun doqquz hissədən ibarət olduğuna inanırdı:
- Khat: Fiziki bədən
- Ka: Enerji və həyat qüvvəsi
- Ba: Şəxsi xüsusiyyətləri təmsil edən ruh quşu
- Shuyet: Kölgə
- Akh: Ölüm sonrası dəyişmiş ruh
- Sahu və Sechem: Akh-ın aspektləri
- Ab: Ürək – yaxşılıq və pisliyin mənbəyi
- Ren: Gizli ad (şəxsin varlığını təmin edən ad)
Həqiqət otağı və Son Hökm
Ölüm zamanı insan Həqiqət otağına gətirilirdi. Burada ürəyi ma’at lələyi ilə çəkilir, günah etmədiyini sübut etmək üçün "Mənfi Etiraf" oxunurdu. Əgər ürək yüngül olsaydı, insan əbədi sülhə gedirdi. Əks halda, ürək canavar Ammut tərəfindən yeyilir və ruhun varlığı silinirdi.
Məbədlər, Kleriklər və Mərasimlər
Ruhanilər və Vəzifələri
Misirdə həm qadın, həm də kişi kahinlər fəaliyyət göstərirdi. Onlar:
- Tanrı heykəllərinə qulluq edirdi
- Xalqın dualarını qəbul edirdi
- Toy, cənazə və təmizləmə mərasimləri keçirirdi
- Müalicə, sehr və astroloji məsələlərdə kömək edirdi
Məbədlərin Əhəmiyyəti
Məbədlər tanrıların yer üzündəki evləri sayılırdı. Baş kahin hər səhər:
- Özünü təmizləyir
- Tanrı heykəlini yuyur və ətir vururdu
- Məbəd qapılarını işıq üçün açır, ibadət bitdikdən sonra bağlayırdı
Dini Bayramlar və Xalq Həyatı
Bayramların Rolu
Bayramlar həm sosial, həm də dini hadisələr idi. Ən məşhur bayramlardan biri "Vadi Gözəl Festivalı" idi. Bu bayramda tanrı heykəlləri şəhərə çıxarılır, insanlar:
- Sağlamlıq və məhsuldarlıq üçün dua edirdi
- Hədiyyələr təqdim edirdi
- Ailələr birlikdə iştirak edirdi
Məşhur Praktikalar
- Hathorun Beş Hədiyyəsi: İnsan beş barmağına baxıb həyatında minnətdar olduğu beş şeyi sayırdı.
- Votivlər: İstəklər üçün təqdim edilən hədiyyələr bəzən qırılırdı ki, tanrı ilə olan əlaqə güclənsin.
Əbədi Harmoniya və Son Söz
Qədim Misirlilər üçün əbədi həyat, səmavi bir dünya deyil, gündəlik həyatın davamı idi. Onlar inanırdılar ki:
- Hər bir insan kainatın harmoniya çarxında bir dişdir.
- Təşəkkürsüzlük əsas günah sayılırdı.
- Həyatda harmoniya qorunarsa, ölüm sonrası xoşbəxtlik təmin olunardı.
Bu dərin inanclar Misir mədəniyyətinin minillərlə ayaqda qalmasına və zəngin irs qoymasına səbəb oldu.