BAKI,AzerVoice Azərbaycan İslam Ensiklopediyası
Hazırda ABŞ ərazisində təxminən 3 min məscid fəaliyyət göstərir. Onların böyük hissəsi XX əsrin ikinci yarısından sonra inşa edilsə də, İslam və məscidlər Amerikanın dini tarixində yeni anlayış deyil.
Bəzi tarixi mənbələrə görə, ilk müsəlman ibadət məkanları hələ XVI əsrdə İspan müstəmləkəçiləri ilə birlikdə Amerikaya gələn müsəlmanlar tərəfindən qurula bilərdi. Afrikadan kölə kimi gətirilmiş müsəlmanların həyat hekayələri — o cümlədən Job Ben Solomonun qeydləri — onların gizli şəkildə dini ibadətlərini davam etdirdiyini, kiçik qruplar halında namaz qıldığını göstərir. Bu isə məscidin ən sadə mahiyyəti — müsəlmanların bir yerə toplaşıb ibadət etməsi — deməkdir.
Bu günə qədər mövcudluğunu qoruyub saxlayan ən qədim məscidlər isə əsasən XIX–XX əsrlərdə ABŞ-a köç etmiş immiqrant müsəlman icmaları tərəfindən tikilib. Onların bir qismi missioner fəaliyyətinin, digərləri isə azad edilmiş qaradərili amerikalıların İslamla yenidən tanış olmasının nəticəsi kimi meydana çıxıb.
Tarixi sənədlərə əsasən, ABŞ-da bu günə qədər qorunub saxlanmış ən qədim yeddi məscid bunlardır:
1. Əl-Sadiq Məscidi – Çikaqo, İllinoys
1922-ci ildə Əhmədiyyə icmasının missioneri Müfti Məhəmməd Sadiq tərəfindən qurulan bu məscid ABŞ-ın ən qədim məscidi hesab olunur. İlk vaxtlar “Ahmadiyya Moslem Mosque and Mission House” adlanan ibadətgah iki mərtəbəli sadə binada yerləşirdi. Bu gün həmin məkanda yaşıl minarəli kiçik bir məscid fəaliyyət göstərir.
2. Bruklin Məscidi – Nyu-York
“Powers Street Mosque” adı ilə tanınan bu məscid Nyu-Yorkun ən qədim müsəlman ibadətgahıdır. Əvvəllər kilsə olan bina 1927-ci ildə Litva, Polşa və Belarusdan gəlmiş tatar müsəlmanlar tərəfindən satın alınıb. Hazırda bina icmanın nəzarətində qalsa da, burada gündəlik namaz qılınmır.
3. Şimali Dakota Məscidi – Ross, Şimali Dakota
XIX əsrdə ABŞ-a köçən suriyalı və livanlı müsəlmanların yadigarı olan bu məscid 1929-cu ildə sadə taxta və kərpicdən tikilmişdi. Köhnə bina 1979-cu ildə sökülüb, onun yerində isə 2005-ci ildə kub formalı, dörd minarəli və mis günbəzli yeni məscid inşa edilib.
4. “Ana Məscid” – Sedir-Rapids, Ayova
1934-cü ildə açılan “Ana Məscid” uzun illər ABŞ-da müsəlman icmasının əsas dini mərkəzlərindən biri olub. Burada namazlarla yanaşı dini dərslər keçirilir, icmanın gətirdiyi qədim Quran nüsxələri qorunurdu. Bu gün bina daha çox muzey və mədəniyyət mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir.
5. Amerika Müsəlman Cəmiyyəti – Dirborn, Miçiqan
1938-ci ildə əsasən livanlı immiqrantlar tərəfindən qurulan bu məscid ABŞ tarixində ilk dəfə olaraq azanın səsgücləndirici ilə ictimai şəkildə oxunmasına icazə alan ibadətgah kimi tanınır. Hazırda məscid geniş kompleksə çevrilib və burada mədrəsə ilə yanaşı tibbi mərkəz də fəaliyyət göstərir.
6. Vaşinqton İslam Mərkəzi – Vaşinqton, D.C.
1952-ci ildə açılan bu məscid ABŞ paytaxtının ən qədim məscididir. Onun memarlığı klassik Misir Məmlük üslubunu əks etdirir. Açılış mərasimində ABŞ prezidenti Duayt Eyzenhauer məscidi “Vaşinqtonun ən gözəl binalarından biri” adlandırmışdı.
7. Məscid Məhəmməd – Vaşinqton, D.C.
1960-cı ildə Nation of Islam hərəkatının “Temple 4” məbədi kimi fəaliyyətə başlayan bu məscidin qurulmasında Malcolm X mühüm rol oynayıb. 1975-ci ildən etibarən bina sünni məscidinə çevrilib və bu gün “Masjid Muhammad” adı ilə tanınır.
ABŞ-da İslamın tarixi dərin və çoxşaxəlidir. Çikaqodakı Əl-Sadiq məscidindən Ayovadakı Ana Məscidə, Dirborndakı Amerika Müsəlman Cəmiyyətindən Vaşinqtondakı Masjid Muhammad məscidinə qədər bu ibadətgahlar müxtəlif icmaların Amerikadakı İslam irsini qorumaq və gələcək nəsillərə ötürmək səylərinin canlı simvoludur.