BAKI,AzeerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi, Rufiz Hafizoğlu
Suriyada baş verən son hadisələr ABŞ-ın sabiq prezidenti Donald Trampın region siyasətində irəli sürdüyü tələblərin real təsirini bir daha ortaya qoydu. Tramp administrasiyasının Suriyada sanksiyaların qaldırılması qarşılığında Dəməşqdən istədiyi ən mühüm şərtlərdən biri – Tehranın dəstəklədiyi fələstinli fraksiyaların ölkədən çıxarılması – artıq yerinə yetirilib.
Son məlumatlara görə, HƏMAS, İslami Cihad və digər silahlı qrupların Suriyanı tərk etdiyi, onların əsasən İran və Livana yönəldiyi təsdiqlənib. Bu, bir tərəfdən Suriyada yeni siyasi reallığın formalaşdığını göstərsə də, digər tərəfdən Əhməd Şəraa rəhbərliyindəki keçid hökumətinin ABŞ-la münasibətləri normallaşdırmaq niyyətini açıq şəkildə göstərir.
Tramp nə istəyirdi?
Donald Trampın Yaxın Şərqə dair strategiyası, ənənəvi müttəfiqlər olan İsrail və Səudiyyə Ərəbistanı ilə daha dərin koordinasiyaya söykənirdi. Suriya məsələsində isə Tramp açıq şəkildə bəyan edirdi ki, İrana yaxın silahlı qrupların Suriya ərazisindən çıxarılması ABŞ-ın regiondakı əsas prioritetlərindən biridir.
Bu baxımdan, Dəməşqdən fələstinli fraksiyaların çıxarılması Trampın “maksimum təzyiq” siyasətinin bir nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. ABŞ bu şərti 2023-2024-cü illərdə dəfələrlə səsləndirmiş, sanksiyaların ləğvini də bu prosesə bağlamışdı.
Yeni Suriya rəhbərliyi və beynəlxalq münasibətlər
Bəşşar Əsədin süqutundan sonra Suriya rəhbərliyini təhvil alan Əhməd Şəraa, bir çox məsələdə ABŞ və ərəb ölkələri ilə yaxınlıq siqnalları göndərdi. O, xüsusilə İranla əlaqəli qruplarla məsafə saxlayaraq, Suriya torpaqlarını üçüncü tərəflərin savaş meydanına çevirmək istəmədiyini bildirmişdi.
Bu çərçivədə HƏMAS və İslami Cihad kimi təşkilatlara qarşı tətbiq edilən təzyiqlər, keçid hökumətinin Qərb və ərəb dünyasına loyallığını göstərmək cəhdi kimi şərh olunur. Suriya daxilində bu qrupların nəzarətində olan bəzi silahların təhvil verilməsi və logistika mərkəzlərinin bağlanması isə bu prosesin artıq əməli mərhələyə keçdiyini sübut edir.
İran və Livana köç: İkinci mərhələyə hazırlıq ola bilərmi?
Qrupların Livana və İrana keçməsi, sadəcə yer dəyişikliyi deyil. Bu, İranın öz müttəfiqlərini daha sıx nəzarət etdiyi ərazilərə geri çəkməsi kimi də təhlil olunur. Xüsusilə Livanda Hizbullahın təsir dairəsi altında, bu fraksiyaların yeni hərbi və siyasi koordinasiyalara cəlb olunması mümkündür.
Bununla yanaşı, İranın özünün də bu prosesə sükutla yanaşması, onun bölgədə daha sistemli və uzunmüddətli planlar qurduğunu göstərir. Bu da Tehranın, sadəcə hərbi deyil, geosiyasi manevrlərlə də oyunun içində qalmaq istədiyinin sübutudur.
Suriya yeni səhifə açılır?
Fələstinli fraksiyaların Suriyanı tərk etməsi, keçid dövründə olan Suriyanın xarici siyasət konturlarında mühüm dəyişiklikdir. Bu, bir tərəfdən ABŞ-la münasibətlərin yumşalmasına zəmin hazırlayır, digər tərəfdən isə Dəməşqin regional münasibətlərini yenidən dizayn etməyə çalışdığını göstərir.
Bu proses davam edərsə, Suriya yaxın aylarda sanksiyalardan qismən azad olunmuş, ərəb dünyasına yenidən inteqrasiya olunan bir aktora çevrilə bilər. Lakin bu gedişatda İranla münasibətlərdə hansı balansın qorunacağı hələ ki açıq qalır.