BAKI, AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi
Səudiyyə Ərəbistanının müdafiə naziri, şahzadə Xalid bin Salman bin Əbdüləziz cümə axşamı günü rəsmi səfərlə İranın paytaxtı Tehrana çatıb. Onunla birlikdə yüksək səviyyəli nümayəndə heyəti də səfərdə iştirak edir. Bu səfər, regionun iki əsas gücü arasında illərdir davam edən gərginlikdən sonra baş tutan nadir diplomatik dialoqlardan biridir və münasibətlərin yeni mərhələyə keçidinə işarə edə bilər.
Nazir Xalid bin Salman səfər çərçivəsində İranın ali təhlükəsizlik və hərbi rəsmiləri ilə bir sıra görüşlər keçirəcək. Görüşlərdə iki ölkə arasındakı ikitərəfli münasibətlər, regional təhlükəsizlik, Yəməndəki böhran, enerji təhlükəsizliyi və Qırmızı dənizdəki gərginlik də daxil olmaqla, qarşılıqlı maraq doğuran mühüm məsələlər müzakirə ediləcək.
Riyad–Tehran münasibətləri: Uzunmüddətli gərginliyin tarixi
Səudiyyə Ərəbistanı və İran arasındakı münasibətlər uzun illərdir qarşıdurma və rəqabət üzərində qurulub. Sünni Səudiyyə və şiə İran arasında ideoloji fərqliliklər, regionda nüfuz uğrunda mübarizə, fərqli xarici siyasət yanaşmaları və üçüncü ölkələrdə aparılan dolayı müharibələr bu gərginliyin əsas səbəbləri olub.
2016-cı ildə Səudiyyədə şiə ruhanisi Nimr ən-Nimrin edamından sonra İrandakı Səudiyyə səfirliyinə hücum edilmiş, nəticədə diplomatik əlaqələr tamamilə kəsilmişdi. Həmin dövrdən etibarən iki ölkə əsasən Yəmən, Suriya, Livan və İraqdakı qarşı-qarşıya mövqelərdə öz təsir dairələrini genişləndirməyə çalışıblar.
2023-cü ilin barış mesajı və Çin vasitəçiliyi
2023-cü ilin mart ayında Çin Xalq Respublikasının vasitəçiliyi ilə Səudiyyə Ərəbistanı və İran arasında diplomatik münasibətlərin bərpası barədə razılıq əldə edildi. Bu razılaşma regional sabitlik və enerji təhlükəsizliyi baxımından ciddi əhəmiyyət daşıyırdı. Həmin dövrdən etibarən tərəflər qarşılıqlı səfərlər və texniki komitələrin formalaşdırılması ilə münasibətləri normallaşdırmağa çalışırlar.
Xalid bin Salmanın səfəri nə vəd edir?
Şahzadə Xalid bin Salman regionun təhlükəsizlik arxitekturasında mühüm rola malik fiqurlardan biridir. Onun Tehrana səfəri, hərbi və müdafiə sahəsində ikitərəfli dialoqun qurulmasına yönəlmiş ilk yüksək səviyyəli təşəbbüsdür. Bu, xüsusilə Yəmən böhranının yumşaldılması, Qırmızı dənizdəki Husi hücumlarının qarşısının alınması və ABŞ-İran gərginliyinin Səudiyyə Ərəbistanına təsirinin azaldılması baxımından kritik əhəmiyyət daşıyır.
Regional dinamika və böyük güclər
Səfərin fonunda ABŞ və İsrailin İranla bağlı narahatlıqları, Çinin Yaxın Şərqdə artan nüfuzu, həmçinin Rusiya-Ukrayna müharibəsinin enerji bazarına təsiri də nəzərə çarpır. Tehran və Riyad arasında qurulacaq davamlı əməkdaşlıq təkcə ikitərəfli münasibətləri deyil, bütün regionun gələcəyini formalaşdıra bilər.
Səudiyyə müdafiə nazirinin Tehrana səfəri, iki ölkə arasında diplomatik bağların bərpasından sonrakı ən ciddi və simvolik addımlardan biridir. Bu ziyarət, qarşılıqlı etimadın bərpası, regionda sabitlik və təhlükəsizliyin təmin olunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Lakin illərdir davam edən rəqabətin tam olaraq aradan qalxması üçün qarşılıqlı güzəştlər və uzunmüddətli əməkdaşlıq tələb olunur.