BAKI, AzerVoice

Konqres 1789-cu il yanvarın 7-ni ölkənin tarixində ilk prezident seçkiləri üçün ştatların seçiciləri (elektorları) müəyyən etməli olduğu tarix kimi təsbit etdi. Bir ay sonra, fevralın 4-də Corc Vaşinqton ştat elektorları tərəfindən prezident seçildi və 1789-cu il aprelin 30-da vəzifəsinin icrasına başladı.

1789-cu ildə olduğu kimi, ABŞ bu gün də Seçicilər Kollegiyası (Electoral College) sistemindən istifadə edir. Bu sistem 18 yaşdan yuxarı bütün ABŞ vətəndaşlarına prezidentə deyil, onu seçən elektorlar üçün səs vermək hüququ tanıyır. Prezident və vitse-prezident birbaşa ümumxalq səsverməsi ilə deyil, məhz Seçicilər Kollegiyası vasitəsilə seçilən yeganə federal vəzifəli şəxslərdir.

Hazırda siyasi partiyalar adətən öz elektor siyahılarını ştat qurultaylarında və ya partiyanın ştat üzrə mərkəzi komitəsinin səsverməsi ilə müəyyən edirlər; çox vaxt bu rola partiyaya sadiq şəxslər seçilir. ABŞ Konqresinin üzvləri elektor ola bilməzlər.

Hər bir ştata Konqresdəki senator və nümayəndələrinin ümumi sayına bərabər sayda elektor seçmək hüququ verilir.

Prezident seçkiləri ilində Seçki Günündə (noyabrın ilk bazar ertəsindən sonrakı ilk çərşənbə axşamı) ən çox ümumxalq səsi toplayan partiyanın elektorları, “qalib hamısını alır” prinsipi ilə seçilmiş sayılır. Bu qaydaya yalnız Meyn və Nebraska ştatları istisnadır; həmin ştatlarda elektorlar proporsional şəkildə bölüşdürülür. Prezident seçkilərində qələbə qazanmaq üçün mümkün olan 538 elektor səsindən azı 270-ni toplamaq tələb olunur.

Seçki ilində dekabrın ikinci çərşənbəsindən sonrakı ilk bazar ertəsi hər bir ştatın elektorları, adətən ştat paytaxtlarında toplaşaraq eyni vaxtda səs verirlər. Bu mərhələ əsasən rəmzi xarakter daşıyır, çünki elektorlar demək olar ki, həmişə öz partiyalarının mövqeyinə uyğun səs verirlər və prezident seçkilərinin taleyi faktiki olaraq Seçki Günündə həll olunur.

Konstitusiya elektorları ştat üzrə ümumxalq səsverməsinin qalibinə səs verməyə məcbur etməsə də, bu, ənənə ilə tələb olunur və 26 ştatda, eləcə də Kolumbiya dairəsində qanunla məcburidir (bəzi ştatlarda bu qaydanın pozulması 1000 dollaradək cərimə ilə cəzalandırıla bilər). Tarixən elektorların 99 faizindən çoxu seçicilərin iradəsinə uyğun səs verib.

Yanvarın 6-da elektor səsləri formal şəkildə Konqres qarşısında sayılır, yanvarın 20-də isə yeni prezident Ali Baş Komandan kimi and içərək vəzifəsinin icrasına başlayır.