BAKI, AzerVoice, Orxan Qədirzadə
İsraildə ultraortodoks yəhudilərin hərbi xidmətə çağırılması ilə bağlı yeni qanun layihəsi siyasi gərginliyi artırıb. AzerVoice xəbər verir ki, Baş nazir Benyamin Netanyahunun koalisiyasının dayaqlarından olan ultraortodoks partiyaların etirazı fonunda müxalifət sənədi “çağırışdan yayınanlara xüsusi imtiyaz” kimi qiymətləndirib.
1948-ci ildə dövlətin qurulması dövründən etibarən dini mətnlərin tam ştatda öyrənilməsinə vaxt ayıran ultraortodoks kişilər faktiki olaraq məcburi hərbi xidmətdən azad ediliblər. Lakin Qəzza müharibəsi və çoxsaylı cəbhələrdə on minlərlə çağırışçı və ehtiyat hərbçinin səfərbər edildiyi bir vaxtda bu istisna ölkədə ciddi narazılığa səbəb olub. Ultraortodokslar İsrail yəhudi əhalisinin təxminən 14 faizini təşkil edir.
Qanun layihəsi cümə axşamı parlamentin Xarici əlaqələr və müdafiə komitəsinin sədri Boaz Bismut tərəfindən təqdim olunub. Yeni təklif əvvəlki layihədən fərqli olaraq cəza mexanizmlərini minimuma endirir. Layihədə çağırışdan yayınan ultraortodoks kişilər üçün yalnız xaricə səfər qadağası və sürücülük vəsiqəsi əldə etmək hüququnun məhdudlaşdırılması kimi tədbirlər nəzərdə tutulur. Eyni zamanda, hərbi xidmət kvotaları azaldılır və dini seminariyalarda – yeşivalarda təhsil alanlar üçün istisnalar genişləndirilir.
Sənəd parlamentdə gələn həftə müzakirəyə çıxarılacaq. Yerli “Yediot Ahronot” qəzeti cümə günü layihəni “sənəd üzərində xidmət” adlandıraraq onu “açıq-aşkar aldadıcı” kimi xarakterizə edib. Müxalifət lideri Yair Lapid qanun layihəsini “anti-sionist rüsvayçılıq” adlandırıb və hökuməti “korlanmış və çağırışdan qaçanların siyasəti” aparmaqda ittiham edib. Əvvəlki baş nazir Naftali Bennett isə bu sənədin “ehtiyatda olanlara qarşı müharibə elan etmək” anlamına gəldiyini deyib.
Ultraortodoks partiyalar – Birləşmiş Tora Yəhudiliyi və ŞAS – daha əvvəl sərtləşdirilmiş çağırış qanunlarına görə hökumətdən ayrılmış və Netanyahunun koalisiyasının parlamentdəki çoxluğunu zəiflətmişdi. ŞAS partiyası hökumətin 2022-ci ildə ultraortodokslara vəd etdiyi güzəştləri yerinə yetirməyəcəyi halda koalisiyanı tərk edəcəyi barədə xəbərdarlıq edib.
Məsələ uzun illərdir İsrail Ali Məhkəməsinin də gündəmindədir. 2024-cü ilin iyununda məhkəmə hökumətin ultraortodoks kişiləri hərbi xidmətə çağırmalı olduğunu bildirərək istisnanın hüquqi qüvvəsinin bitdiyini açıqlamışdı. Məhkəmə həmçinin dövlətin yeşivalara ayrılan bəzi subsidiyaları azaltmasını tələb etmişdi ki, bu da ultraortodoks partiyalar tərəfindən narazılıqla qarşılanmışdı.
Rəsmi rəqəmlərə görə, ultraortodoks kişilərin yalnız 2 faizi çağırış əmrlərinə təslim olur. Hazırda təxminən 66 min çağırış yaşlı ultraortodoks kişi bu istisnadan yararlanır ki, bu, İsrail mediasının məlumatına görə, rekord göstəricidir. Məhkəmə noyabr ayında verdiyi yeni qərarda ultraortodoksların hərbi xidmət istisnasının “aşkar bərabərsizlik” yaratdığını və Qəzza müharibəsi fonunda bunun daha da dərinləşdiyini bildirib. Silahlı Qüvvələr ehtiyacları nəzərə alaraq təqribən 12 min yeni çağırışçıya tələbat olduğunu açıqlayıb.