BAKI,AzerVoice
Argentina diplomatı Rafael Qrossi beynəlxalq arenada liderlik rollarına yeni gələn şəxs deyil. O, İranın nüvə ambisiyaları ətrafında gedən mübahisələrin mərkəzində duran ən tanınmış fiqurlardan biridir. BMT tərəfindən dəstəklənən və mürəkkəb nüvə məsələlərinə nəzarət edən beynəlxalq qurum - Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (BAEA) baş direktoru kimi Qrossi, İran rejimi ilə onun həssas nüvə proqramı mövzusunda çoxsaylı gərgin dialoqların içində olub.
Son iyirmi il ərzində bir çox Qərb kəşfiyyat agentlikləri iddia edirdi ki, İranın nüvə proqramı hərbi məqsədlər daşıyır və onun son məqsədi nüvə silahı istehsalıdır. Tehran isə dəfələrlə bu iddiaları təkzib edərək, proqramının tamamilə dinc məqsədlərə yönəldiyini bəyan edib. Lakin İranın BMT müfəttişlərinə nüvə fəaliyyəti ilə bağlı bütün detalları təqdim etməkdən imtina etməsi, agentliklə rejimin əsl niyyətləri barədə gərgin qarşıdurmalara yol açıb.
Qrossi dekabr 2019-cu ildə Agentliyin rəhbəri təyin olundu və o vaxtdan bəri İran ilə Qərb arasında kəskinləşən qarşıdurmanın mərkəzində yer alır - xüsusən də ABŞ prezidenti Donald Trampın bu ilin əvvəlində Ağ Evə qayıdışından sonra. Trampın birinci prezidentliyi dövründə ən çox mübahisə doğuran qərarlarından biri, Barak Obamanın dövründə Tehranla imzalanmış nüvə sazişindən çıxmaq idi. Həmin saziş İranın uran zənginləşdirmə fəaliyyətini - yəni nüvə silahı istehsalında əsas mərhələni -məhdudlaşdırmaq qarşılığında iqtisadi sanksiyaların yumşaldılmasını nəzərdə tuturdu.
Trampın 2018-ci ildə Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planından (JCPOA) çıxması isə İranı uran zənginləşdirməni bərpa etməyə sövq etdi. Üstəlik, bu zənginləşdirmə səviyyəsi sülh məqsədlərinin çox-çox fövqündə idi. Bunun nəticəsində Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi ötən ilin may ayında sərt məzmunlu hesabat yayımladı və bildirdi ki, “İran dünyada nüvə silahına malik olmayan, lakin 60 faiz dərəcəsində zənginləşdirilmiş uran istehsal edib ehtiyatda saxlayan yeganə dövlətdir.” Agentlik bunu “son dərəcə ciddi narahatlıq doğuran hal” kimi qiymətləndirdi.
Qrossi hesabatla bağlı belə dedi: “İran tərəfindən yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uranın istehsalı və ehtiyatının artması ciddi narahatlıq doğurur.”
Hesabatın dərcindən bir neçə həftə sonra, Tramp İsrailin əli ilə İranın əsas nüvə obyektlərinə hava zərbələri endirdi. Tramp sonradan iddia etdi ki, bu obyektlər “tamamilə məhv edilib”, lakin Qrossi bu açıqlamaya açıq şəkildə şübhə ilə yanaşdı və belə dedi: “Açığını desəm, heç kim iddia edə bilməz ki, hər şey tamamilə yox olub və artıq orada heç nə qalmayıb.”
Hazırda Qrossi İranı BMT-nin nüvə mütəxəssislərinə obyektlərdə yoxlamaları bərpa etməyə icazə verməyə çağırır. Çünki ekspertlərə görə, ABŞ və İsrail təyyarələrinin zərbələrindən xilas olan yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uranın miqdarı ən azı on nüvə başlığı hazırlamağa kifayət edə bilər.
BMT baş katibliyinə namizədlik
Beynəlxalq diplomatiyada illərlə yüksək səviyyədə təcrübə toplayan Qrossinin BMT-nin baş katibi postuna namizədliyini irəli sürməsi heç də gözlənilməz sayılmadı. O, bu qərarını son Vaşinqton səfəri zamanı keçirdiyi mətbuat konfransında elan etdi və dedi: “Mən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının baş katibi vəzifəsinə namizəd olacağam.”
Bu açıqlama heç kim üçün sürpriz olmadı. Çünki həm Argentinada, həm də beynəlxalq mediada Qrossinin belə bir addım atacağı barədə bir neçə aydır intensiv ehtimallar səslənirdi. O, jurnalistlərə açıqlamasında belə dedi: “Təkər artıq dönməyə başlayıb. Namizədliyimin rəsmiləşdirilməsi üçün prosedurlar qarşıdakı həftələrdə başlanacaq.”
Qrossi bu ideyaya aprel ayında Buenos-Ayresə səfəri zamanı da işarə etmişdi, lakin o vaxt “hələ son qərarın verilmədiyini” bildirmişdi.
Hazırkı baş katib, portuqaliyalı Antonio Quterreşin səlahiyyət müddəti 2027-ci ilin yanvarında başa çatacaq. Baş katibin vəzifə müddəti beş ildir və yenidən seçilmə imkanı mövcuddur. Əgər Qrossi qalib gəlsə, o, səkkiz övladı olan ailəli bir şəxs kimi, bu vəzifəni tutan Latın Amerikasından ikinci diplomat olacaq - birincisi, peru əsilli Xavyer Peres de Kuellyar idi.
Diplomatik karyera və təhsili
Qrossi 1961-ci ildə Argentinada doğulub. 1983-cü ildə ölkəsinin Katolik Papalık Universitetini siyasi elmlər ixtisası üzrə bitirib və 1985-ci ildə Argentina diplomatik korpusuna daxil olub.
1997-ci ildə Cenevrə Universitetində və Beynəlxalq Tədqiqatlar İnstitutunda tarix, beynəlxalq münasibətlər və beynəlxalq siyasət üzrə magistr və doktor dərəcələri qazanıb. İspan dilindən əlavə, fransız, ingilis, holland və alman dillərini sərbəst bilir.
O, müxtəlif yüksək səviyyəli diplomatik vəzifələr tutub:
2013-cü ildə Avstriyada Argentinanın səfiri təyin olunub;
2014–2016-cı illərdə Nüvə Təchizatçılar Qrupuna (Nuclear Suppliers Group) rəhbərlik edib – və bu vəzifəni iki ardıcıl müddət daşıyan ilk şəxs olub;
2010–2013-cü illərdə BAEA-nın siyasət üzrə baş direktor müavini və kabinet rəhbəri vəzifəsində çalışıb;
Daha əvvəl, 2002–2007-ci illərdə Haaqa şəhərində Kimyəvi Silahların Qadağan Olunması Təşkilatında kabinet rəhbəri olub;
1998–2002-ci illərdə Belçika və Lüksemburqda, 1998–2001-ci illərdə isə NATO yanında Argentinanın nümayəndə heyətinə rəhbərlik edib.