BAKI, AzerVoice

Özbəkistanın Daşkənd ətrafında aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı VI əsrə aid olduğu ehtimal edilən və üzərində “Türk-Kağan” ifadəsi olan sikkə tapılıb.

AzerVoice xəbər verir ki, tarixi baxımdan mühüm əhəmiyyət kəsb edən bu sikkə, Qərbi Göktürk dövrünə aid edilir və türk adının ilk dəfə sikkə üzərində qeyd olunduğu sənəd kimi tarixə düşə bilər.

Sikkənin tapıldığı yer Daşkəndin qədim şəhər xarabalıqlarıdır və bu bölgədə 25-30 il öncə tapılmış digər sikkələrlə birlikdə təhlil edilib. Sikkənin üzərindəki yazılar və simvollar Göktürk dövrünün hakimiyyət strukturu və etnik-siyasi mənsubiyyəti barədə yeni məlumatlar ortaya qoyur.

Özbəkistan Elmlər Akademiyasının Milli Arxeologiya Mərkəzinin professoru, tarixçi-alim Qeybulla Babayarov bildirib ki, sözügedən sikkələr soğd əlifbası ilə yazılıb və “Türk-Kağan” ifadəsi onların üzərində açıq şəkildə görünür.

Prof. Babayarov qeyd edib ki, tapılan tunc sikkələr arasında Qərbi Göktürk dövlətinə aid 20-dən çox fərqli növ mövcuddur. Onlardan:

3-də “Cabgu” (żpγw),

5-də “Cabgu-Kağan” (cpγw x’γ’n),

9-da isə “Kağan” (x’γ’n) ifadələri yer alır.

Ən maraqlı nümunələrdən ikisi isə “Türk-Kağan” (twrk x’γ’n) ifadəsi ilə zərb olunmuş sikkələrdir.

Professor Babayarovun sözlərinə görə, bu sikkələr VI əsrin sonu – VII əsrin əvvəllərinə aiddir və Göktürk dövrünün Yabqu-Kağanlıq mərhələsinə işarə edir. “Türk” adının bu qədər erkən dövrdə, sikkə üzərində qeyd olunması, Orxon kitabələrindən (VIII əsr) təxminən 150 il əvvəlki dövrə aiddir. Bu isə “türk” adının daha qədim yazılı mənbədə mövcud olduğunu sübut edir.

“Orxon abidələri 730-cu illərə aiddirsə, bu sikkələr 580-610-cu illərə gedib çıxır. Bu, türk etnos adının tarixini 1500 ilə qədər geri aparır,” – deyə Babayarov bildirib.

Arxeoloji və paleoqrafik analizlərə əsasən, sikkənin İstemi Kağanın nəslindən olan, Fərqanə bölgəsində hökmranlıq etmiş bir türk xanına aid olduğu ehtimal edilir.

Alim əlavə edib ki, bu sikkə eyni zamanda Göktürklərin tamamilə köçəri olmadığını, onların arasında oturaq həyat sürən və şəhərlərdə məskunlaşan icmaların olduğunu göstərir. Bu isə türk tarixi ilə bağlı bəzi yayğın stereotiplərin yenidən qiymətləndirilməsinə səbəb ola bilər.

Bu tarixi tapıntı Daşkənd və Fərqanə kimi qədim Türküstan bölgələrinin yalnız mədəni deyil, həm də siyasi və iqtisadi baxımdan türklər üçün nə qədər əhəmiyyətli olduğunu bir daha sübut edir. Sikkənin üzərindəki “Türk-Kağan” ifadəsi isə bu ərazilərin qədim türk dövlətçiliyinin rəsmi strukturları ilə əlaqəsini göstərir.